RESUMO DAS CHARLAS-COLOQUIO ACERCA DA HEXEMONÍA E SOCIEDADE CIVIL (MAIO 2008)
Posted on maio 22, 2008 - Filed Under I Encontro | Leave a Comment
As complicadas orixes e primeiros desenvolvementos do concepto de sociedade civil dentro do liberalismo é o tema da primeira conferencia do profesor Jorge Luis Acanda.
O punto de partida consiste en advertir as dificultades de enfrontar ao liberalismo pola proclividade a valoralo dende os mesmos postulados liberais -en prexuízo da crítica ideolóxica- e por estar ante un movemento que non se esgota no plano teórico senón implicado en experiencias políticas diversas ao longo dos seus catro séculos de historia. Facer caso omiso do anterior, explícanos, posibilita identificacións como aquela de "democracia liberal", artificio que condecora a todo un panteón de pensadores coa distinción de demócratas, a pesar de que unha boa parte, ante a Restauración, críanse abrigo antimonárquicos.
Dentro dunha perspectiva materialista, afirma que o liberalismo xorde como a primeira expresión dos intereses da burguesía, clase no século XVII revolucionaria, en tanto propoñía unha interpretación desteoloxizada do Estado, a sociedade e o individuo, ao tempo que presentaba o seu proxecto como o racional, se ben sublimaba as lóxicas do mercado capitalista en patrón das forma de convivencia. Pero aínda máis, o liberalismo non é só unha ideoloxía destinada a deslexitimar un ordenamento e propoñer outro, en opinión de Acanda, estamos ante un episteme, un xeito de pensar o individuo, á sociedade e ao propio coñecemento, orgánica aos procesos de racionalización inherentes á modernidade, e que provocará efectos como o individualismo atomizado, a concepción xendarmista do Estado ou o positivismo científico, respectivamente.
Sobre o concepto de sociedade civil, insiste que este goza de esplendor dentro do liberalismo na súa etapa revolucionaria, como modelo dunha sociedade -civilizada por basearse nas relacións contractuais- que pretende disolver as estruturas despóticas feudais -reino da arbitrariedade e a violencia. Coa idea da sociedade civil, en definitiva apúntase un xeito diferente de organizar todas as relacións sociais que encarne os valores indispensables á reprodución do capital. Tal sociedade civil revelarase a Hegel explosiva, quen xulga oportuno separar dela o Estado, como unha instancia ética capaz de aliviar conflitos. Así culmina o primeiro ciclo de existencia deste concepto, abandonado cando as revolucións burguesas europeas por fin transformaron o seu modelo social en realidade efectiva. Os debates ao interior do liberalismo envorcáronse entón ao problema da igualdade e a democracia. Logo dunha longa paréntese que abrangueu todo o século XIX e as primeiras tres décadas do XX, é un comunista italiano, Antonio Gramsci, quen reflota o concepto de sociedade civil. Non obstante, non foi a súa reinterpretación a prevaleciente. Se en algo nos resulta familiar é máis probable -considera Acanda na súa segunda conferencia- que se deba á resignificación abrupta que lle impón unha nova dereita e un pensamento neoconservador, os primeiros voceros do cal foron Margaret Thatcher e Ronald Reagan, iniciadores dunha escalada demonizadora do Estado que aducía a súa probada ineficiencia con respecto á empresa privada, ou ao uso que tivo nos países comunistas do Leste para impulsar un tecido asociativo hostil á hipertrofia estatal, ou quizais por asociación cos movementos sociais que dende os 70 ´ s empezan a aparecer en América Latina para facer fronte a unha novo tipo de ditaduras decididas a desmantelar as funcións redistributivas, aínda que tamén se aplicou ás formas asociativas que a dereita crease para fortalecer a súa hexemonía en alianza con sectores relixiosos concretos. En todos os casos, atopa a coincidencia de concibir a sociedade civil como un sector da sociedade, o da asociatividade libre apolítica, que se acha en permanente enfrontamento co Estado, logo o fortalecemento dun suporá o debilitamento proporcional do seu contrario. Considera o profesor cubano que a devandita interpretación é unha ruptura total co modo primigenio en que o liberalismo utilizou o concepto, moito máis restritivo que aquel, en tanto remata como sinónimo de ong´s.
En cambio, a lectura gramsciana, dende o marxismo, resulta moito máis abarcadora, en tanto aproveita a tese liberal de que nas formas prácticas de organizar as relacións sociais se (re)produce a civilidad, isto é os valores e as representacións que reforzan ou socavan un ordenamento. Gramsci, explícanos, contempla a expansión do fascismo, fenómeno que puxo de relevo o importante compoñente cultural da dominación clasista, e edifica a propósito o seu concepto de hexemonía. No seu sistema teórico tal concepto anóase ao de sociedade civil para ofrecer unha comprensión máis ampla do estado e a política, dos mecanismos sociais de produción e reprodución do poder que na etapa moderna superaron o represivo para precipitarse nunha densa rede de axencias socializadoras, esparexidas entre as escolas, os sindicatos, as oficinas urbanísticas, os medias e muchísimas outras polo común menos sospeitosas. Cara a elas se enfilan as estratexias de dominación no ánimo de facelas funcionais, porque son na actualidade o escenario máis importante da loita política -antes que os Parlamentos, os partidos ou as eleccións- e polo tanto onde tamén deben empeñarse con persistencia revolucionaria as forzas da emancipación.
chuzame - A HEXEMONÍA E O PROBLEMA DA ENAXENACIÓN (9/05/08)
Posted on maio 17, 2008 - Filed Under I Encontro | Leave a Comment
Aquí tendes o audio da segunda sesión do ciclo de charlas-coloquio I Encontro Compostelán de Pensamento Crítico, que tivo lugar o pasado día 9 de maio.
chuzame - CONFERENCIA “A APROPIACIÓN LIBERAL DA IDEA DA SOCIEDADE CIVIL” (8/5/08)
Posted on maio 16, 2008 - Filed Under I Encontro | Leave a Comment
Para comezar, ímosvos deixando os audios das conferencias que tiveron lugar os días 8 e 9 de maio. Nos vindeiros días ofrecerémosvos unha análise das conclusións ás que chegamos trala visita do profesor Jorge Luis Acanda González a Compostela.
Aquí podedes escoitar a primeira das dúas conferencias:
Acanda_8_05_08.mp3
chuzame - DÍA 8 E 9 DE MAIO, FACULTADE DE FILOSOFÍA
Posted on maio 1, 2008 - Filed Under I Encontro | Leave a Comment
chuzame - I ENCONTRO COMPOSTELÁN DE PENSAMENTO CRÍTICO, MAIO 2008
Posted on maio 1, 2008 - Filed Under I Encontro | Leave a Comment
Os vindeiros días 8 e 9 de maio teremos a sorte de contar coa presenza en Compostela de Jorge Luis Acanda, que nos acompañará nunha dobre sesión de seminario onde poderemos abordar o problema da hexemonía e a sociedade civil.
Imponse facer unha presentación de Jorge Luis Acanda:
Licenciado en Historia, especializado en Filosofía pola Universidade de La Habana (1978), Doctor en Ciencias Filosóficas na Universidade de Leipzig, Alemania (1988). Profesor Titular do Departamento de Filosofía da Universidade de La Habana. Jorge Luis Acanda é profesor principal da disciplina “Historia do pensamento marxista”. Investiga sobre temáticas da historia do pensamento e problemas contemporáneos, concretamente: as esencias revolucionarias do marxismo, o contradictorio proceso da Revolución Cubana, os posibles vasos comunicantes entre as teorías críticas da sociedade, e en especial, a teoría gramsciana sobre a sociedade civil –hexemonía, investigación á cal consagrou boa parte da súa vida intelectual.
Entre as súas obras publicadas destacan:
- La contemporaneidad de Antonio Gramsci. Editora Ciencias Sociales, La Habana, 1991.
- Sociedad Civil y Hegemonía. Centro de Investigación y Desarrollo de la Cultura Cubana Juan Marinello. Cátedra de Estudios Antonio Gramsci. La Habana, 2002.
- Modernidad, ateísmo y religión. Aula Fray Bartolomé de las Casas, Centro Cultural San Juan de Letrán, La Habana, 2004.
- Traducir a Gramsci, Ed. Ciencias Sociales, La Habana, 2007 Así coma os seus artigos:
- ¿Qué marxismo está en crisis?, Editora Ciencias Sociales, La Habana, 1991.
- La democracia como autoconstrucción de los sujetos. Las funciones de la idea de sociedad civil en la teoría política marxista, Revista Recerca, Universitat Jaume 1, Castellón, 1997, nr. 1.
- La confluencia que se frustró: psicoanálisis y bolchevismo, Revista Temas, La Habana, nr. 14, 1998.
- Recapitular la Cuba de los 90, en: Revista La Gaceta de Cuba, La Habana, nr. 3, mayo-junio del 2000.
- Capitalismo y racionalidad: una reflexión sobre la deuda externa desde el pensamiento crítico, Revista Bajo el Volcán, Universidad de Puebla, México. Año 2, nr. 2, primer semestre del 2001.
- Amor y poder, o la relación imposible. (Homenaje a Michel Foucault), Revista Temas, La Habana, nr. 35, octubre-diciembre 2003.
Máis información e publicacións on-line en:
http://www.filosofia.cu/site/filosofo.php?id=86&r=%2Fsite%2Ffilosofos.php
chuzame -