SEMINARIO DE ESTUDOS CRÍTICOS DE COMPOSTELA

Audio de “A EXPERIENCIA DO PENSAR”

Aquí tendes os audios da charla-coloquio que tivo lugar o pasado 10 de novembro na Facultade de Filosofía:

Resumo da charla-coloquio: “A EXPERIENCIA DO PENSAR”(10/11/08)

Baixo este título, Basilio Lorenzo ofreceu un percorrido a través dalgúnhas das problemáticas sobre as que gravita a filosofía contemporánea. Como lector de Heidegger (Basilio é, de feito, un extraordinario coñecedor da filosofía deste autor imprescindíbel), interesouse pola súa desanexión entre o concepto de filosofía e o concepto de pensamento. Así cabe formular a experiencia da crise da filosofía, a fin da filosofía, sen identificalo con ningún tipo de naufraxio no esforzo do pensar, senón co momento no que pensar doutra maneira, distinta á que puxeron en práctica os diversos sistémas filosóficos ata hoxe, é posibel e necesario. É a tarefa do pensar a que está en xogo, mais xa non dentro da filosofía: é entón cando pensar paga a pena. Entón é cando se pensa para o futuro, para aqueles que están por vir. Segundo expuxo o propio Heidegger, esto conleva certas renuncias con respecto a aquelo que se supoñía como as metas ou características inherentes ao pensamento, pero que nonn era máis que as cargas que a tradición filosófica lle puxo enriba: ser ciencia, descifrar enigmas, fornecer de sabedoría, dirixir directamente a acción. A renuncia a estas pautas favorece a distancia fronte ás filosofías dogmáticas habidas ata agora. Basilio Lourenzo contempla que esta noción da fin da filosofía, tan gravemente desenvolta polo filósofo de Ser e Tempo, pode rastrexarse noutras correntes e autores. Así, na súa exposición fixo unha insólita interpretación das ideas marxianas á luz da problemática heideggeriana. O máis decisivo de Marx, a posta da teoría no plano mesmo da práctica transformadora, é o que cabe hoxe reactualizar; sen esquecer que a aspiración de toda a historia da filosofía, expresada de modo culminante polo Idealismo de Hegel, a autoconciencia do espírito, non é nada que xa sucedera, e que xa sucedera na mente dos filósofos. É algo que está por realizar, no mundo real da práctica: é a revolución. É este trance o que se pode por en relación coa fin da filosofía. Na corrente do positivismo, en figuras contemporáneas coma as de Wittgenstein ou Gödel, tamén se chegou, pola súa propia vía, a esta experiencia da fin da filosofía e a relativización do concepto de verdade.
Pero este trasfondo filosófico non esgota por sí mesmo o coñecemento de Basilio Lorenzo, e ó longo do Seminario volcou estas cuestións conceptuais na análise da actualidade inmediatamente percibida por todas e todos: desmontou o discurso económico que semella ser o que expresa tódalas cuestións sociais que nos ocupan, revelou que tal discurso funciona dun modo totalizador e pretendidamente autónomo, cando o que cabe asumir, tomando distancia coa historia da filosofía xa pasada, é unha forma de interdisciplinariedade no que o discurso de cada disciplina e de cada ámbito ten que deixarse enriquecer e modificar por outros. Así, tamén os problemas de economía amosan un calado antes non imaxinado, e que os fai deixar de ser específicamente económicos.

Estas son as cuestións que Basilio Lorenzo despregou na súa charla e na súa conversa no Seminario, co que se puxeron en acción as dificultades do pensar, pero tamén a súa fecundidade. Nunha próxima sesión, chegará aínda máis lonxe esta tensión, esta ambigüidade. Non é outra que a da experiencia do pensar, provocada en cada ocasión na que, como nesta que acaba de ter lugar, as persoas xúntanse e falan, xúntanse e falan dun modo tal que inesperados problemas aparecen.

CHARLA-COLOQUIO 10/11/08: A EXPERIENCIA DO PENSAR

Convídase a todas aquelas persoas que queiran participar na discusión a esta actividade organizada por estudantes, que ten como propósito promover o debate necesario para a elucidación teórica de cuestións en torno á práctica social.

Basilio Lorenzo é filósofo e escritor. Parte dunha sólida comprensión da filosofía de Heidegger, do seu esforzo de pensar o pensado, de remover a historia do pensamento. Asimesmo, estivo involucrado en diversas experiencias de loita social e de asemblearismo, particularmente na cidade de Vigo, onde soubo contrastar a potencia do discurso filosófico coas dificultades concretas para a acción emancipadora.

O acto celebrarase o luns 10 de novembro ás 19h, no seminario 330 (terceiro andar canda o ascensor), Facultade de Filosofía (Mazarelos).

RESUMO DAS CHARLAS-COLOQUIO ACERCA DA HEXEMONÍA E SOCIEDADE CIVIL (MAIO 2008)

As complicadas orixes e primeiros desenvolvementos do concepto de sociedade civil dentro do liberalismo é o tema da primeira conferencia do profesor Jorge Luis Acanda.

O punto de partida consiste en advertir as dificultades de enfrontar ao liberalismo pola proclividade a valoralo dende os mesmos postulados liberais -en prexuízo da crítica ideolóxica- e por estar ante un movemento que non se esgota no plano teórico senón implicado en experiencias políticas diversas ao longo dos seus catro séculos de historia. Facer caso omiso do anterior, explícanos, posibilita identificacións como aquela de “democracia liberal”, artificio que condecora a todo un panteón de pensadores coa distinción de demócratas, a pesar de que unha boa parte, ante a Restauración, críanse abrigo antimonárquicos.

Dentro dunha perspectiva materialista, afirma que o liberalismo xorde como a primeira expresión dos intereses da burguesía, clase no século XVII revolucionaria, en tanto propoñía unha interpretación desteoloxizada do Estado, a sociedade e o individuo, ao tempo que presentaba o seu proxecto como o racional, se ben sublimaba as lóxicas do mercado capitalista en patrón das forma de convivencia. Pero aínda máis, o liberalismo non é só unha ideoloxía destinada a deslexitimar un ordenamento e propoñer outro, en opinión de Acanda, estamos ante un episteme, un xeito de pensar o individuo, á sociedade e ao propio coñecemento, orgánica aos procesos de racionalización inherentes á modernidade, e que provocará efectos como o individualismo atomizado, a concepción xendarmista do Estado ou o positivismo científico, respectivamente.

Sobre o concepto de sociedade civil, insiste que este goza de esplendor dentro do liberalismo na súa etapa revolucionaria, como modelo dunha sociedade -civilizada por basearse nas relacións contractuais- que pretende disolver as estruturas despóticas feudais -reino da arbitrariedade e a violencia. Coa idea da sociedade civil, en definitiva apúntase un xeito diferente de organizar todas as relacións sociais que encarne os valores indispensables á reprodución do capital. Tal sociedade civil revelarase a Hegel explosiva, quen xulga oportuno separar dela o Estado, como unha instancia ética capaz de aliviar conflitos. Así culmina o primeiro ciclo de existencia deste concepto, abandonado cando as revolucións burguesas europeas por fin transformaron o seu modelo social en realidade efectiva. Os debates ao interior do liberalismo envorcáronse entón ao problema da igualdade e a democracia. Logo dunha longa paréntese que abrangueu todo o século XIX e as primeiras tres décadas do XX, é un comunista italiano, Antonio Gramsci, quen reflota o concepto de sociedade civil. Non obstante, non foi a súa reinterpretación a prevaleciente. Se en algo nos resulta familiar é máis probable -considera Acanda na súa segunda conferencia- que se deba á resignificación abrupta que lle impón unha nova dereita e un pensamento neoconservador, os primeiros voceros do cal foron Margaret Thatcher e Ronald Reagan, iniciadores dunha escalada demonizadora do Estado que aducía a súa probada ineficiencia con respecto á empresa privada, ou ao uso que tivo nos países comunistas do Leste para impulsar un tecido asociativo hostil á hipertrofia estatal, ou quizais por asociación cos movementos sociais que dende os 70 ´ s empezan a aparecer en América Latina para facer fronte a unha novo tipo de ditaduras decididas a desmantelar as funcións redistributivas, aínda que tamén se aplicou ás formas asociativas que a dereita crease para fortalecer a súa hexemonía en alianza con sectores relixiosos concretos. En todos os casos, atopa a coincidencia de concibir a sociedade civil como un sector da sociedade, o da asociatividade libre apolítica, que se acha en permanente enfrontamento co Estado, logo o fortalecemento dun suporá o debilitamento proporcional do seu contrario. Considera o profesor cubano que a devandita interpretación é unha ruptura total co modo primigenio en que o liberalismo utilizou o concepto, moito máis restritivo que aquel, en tanto remata como sinónimo de ong´s.

En cambio, a lectura gramsciana, dende o marxismo, resulta moito máis abarcadora, en tanto aproveita a tese liberal de que nas formas prácticas de organizar as relacións sociais se (re)produce a civilidad, isto é os valores e as representacións que reforzan ou socavan un ordenamento. Gramsci, explícanos, contempla a expansión do fascismo, fenómeno que puxo de relevo o importante compoñente cultural da dominación clasista, e edifica a propósito o seu concepto de hexemonía. No seu sistema teórico tal concepto anóase ao de sociedade civil para ofrecer unha comprensión máis ampla do estado e a política, dos mecanismos sociais de produción e reprodución do poder que na etapa moderna superaron o represivo para precipitarse nunha densa rede de axencias socializadoras, esparexidas entre as escolas, os sindicatos, as oficinas urbanísticas, os medias e muchísimas outras polo común menos sospeitosas. Cara a elas se enfilan as estratexias de dominación no ánimo de facelas funcionais, porque son na actualidade o escenario máis importante da loita política -antes que os Parlamentos, os partidos ou as eleccións- e polo tanto onde tamén deben empeñarse con persistencia revolucionaria as forzas da emancipación.

A HEXEMONÍA E O PROBLEMA DA ENAXENACIÓN (9/05/08)

Aquí tendes o audio da segunda sesión do ciclo de charlas-coloquio I Encontro Compostelán de Pensamento Crítico, que tivo lugar o pasado día 9 de maio.

Acanda_9_05_08.mp3

CONFERENCIA “A APROPIACIÓN LIBERAL DA IDEA DA SOCIEDADE CIVIL” (8/5/08)

Para comezar, ímosvos deixando os audios das conferencias que tiveron lugar os días 8 e 9 de maio. Nos vindeiros días ofrecerémosvos unha análise das conclusións ás que chegamos trala visita do profesor Jorge Luis Acanda González a Compostela.

Aquí podedes escoitar a primeira das dúas conferencias:
Acanda_8_05_08.mp3

DÍA 8 E 9 DE MAIO, FACULTADE DE FILOSOFÍA

I ENCONTRO COMPOSTELÁN DE PENSAMENTO CRÍTICO, MAIO 2008

Os vindeiros días 8 e 9 de maio teremos a sorte de contar coa presenza en Compostela de Jorge Luis Acanda, que nos acompañará nunha dobre sesión de seminario onde poderemos abordar o problema da hexemonía e a sociedade civil.

Imponse facer unha presentación de Jorge Luis Acanda:

Licenciado en Historia, especializado en Filosofía pola Universidade de La Habana (1978), Doctor en Ciencias Filosóficas na Universidade de Leipzig, Alemania (1988). Profesor Titular do Departamento de Filosofía da Universidade de La Habana. Jorge Luis Acanda é profesor principal da disciplina “Historia do pensamento marxista”. Investiga sobre temáticas da historia do pensamento e problemas contemporáneos, concretamente: as esencias revolucionarias do marxismo, o contradictorio proceso da Revolución Cubana, os posibles vasos comunicantes entre as teorías críticas da sociedade, e en especial, a teoría gramsciana sobre a sociedade civil –hexemonía, investigación á cal consagrou boa parte da súa vida intelectual.

Entre as súas obras publicadas destacan:

- La contemporaneidad de Antonio Gramsci. Editora Ciencias Sociales, La Habana, 1991.

- Sociedad Civil y Hegemonía. Centro de Investigación y Desarrollo de la Cultura Cubana Juan Marinello. Cátedra de Estudios Antonio Gramsci. La Habana, 2002.

- Modernidad, ateísmo y religión. Aula Fray Bartolomé de las Casas, Centro Cultural San Juan de Letrán, La Habana, 2004.

- Traducir a Gramsci, Ed. Ciencias Sociales, La Habana, 2007 Así coma os seus artigos:

- ¿Qué marxismo está en crisis?, Editora Ciencias Sociales, La Habana, 1991.

- La democracia como autoconstrucción de los sujetos. Las funciones de la idea de sociedad civil en la teoría política marxista, Revista Recerca, Universitat Jaume 1, Castellón, 1997, nr. 1.

- La confluencia que se frustró: psicoanálisis y bolchevismo, Revista Temas, La Habana, nr. 14, 1998.

- Recapitular la Cuba de los 90, en: Revista La Gaceta de Cuba, La Habana, nr. 3, mayo-junio del 2000.

- Capitalismo y racionalidad: una reflexión sobre la deuda externa desde el pensamiento crítico, Revista Bajo el Volcán, Universidad de Puebla, México. Año 2, nr. 2, primer semestre del 2001.

- Amor y poder, o la relación imposible. (Homenaje a Michel Foucault), Revista Temas, La Habana, nr. 35, octubre-diciembre 2003.

Máis información e publicacións on-line en:

http://www.filosofia.cu/site/filosofo.php?id=86&r=%2Fsite%2Ffilosofos.php

Charla-coloquio en torno ás drogas

O noso compañeiro Diego Lubián, fará o vindeiro mércores 2 de Abril, ás 19h, unha exposición da lectura da obra de Escohotado acerca da Historia das drogas. Será no seminario 331 da Facultade de Filosofía. Estades todos convidados.

O Seminario de Estudos Críticos de Compostela volta á actividade organizando esta charla-coloquio para tratar o asunto do uso das substancias psicoactivas e as súas consecuencias. Empregadas durante moito tempo para intensificar encontros, curar, morrer sen sufrimento e comunicarse coas divinidades, nas sociedades modernas os phármakon foron separados en “drogas” ilegais e “medicamentos” revestidos de autoridade. Esta escisión, a gama de substancias empregadas nun e noutro caso, a súa calidade e o seu modo de uso, obedeceu a estratexas políticas e formas de control que, sobre as condicións de vida da sociedade industrializada e consumista, deron lugar ós fenómenos de drogodependencia contemporáneos, clínica e socialmente inauditos na historia, e a unha das vías máis eficaces para crebar resistencias e perpetua-la dominación.

Podedes ler un resumo da charla aquí.

Resumo da charla de Bermejo

Non dispoñemos do audio da Charla-coloquio de José Carlos Bermejo, do pasado día 19 de febreiro. Pola súa contra a nosa compañeira Rosa, fixo unha análise persoal da mesma, unha pequena recensión que serve para ter unha idea de por onde foron os tiros, que cousas se dixeron, en cales se fixeron fincapé. Grazas, Rosa pola túa colaboración.

Resumo da charla-coloquio.

Profundamente inquieto ante el progresivo fenecer de los valores que sustentan a la universidad moderna, el autor emprende un ágil recorrido histórico por los probables antecedentes y principios fundacionales de dicha institución, así como sus transformaciones más recientes. En tal empeño, ilustra la complicada conjunción de factores como la producción de conocimientos, la riqueza y el poder político, así como su peso específico en la conformación, prestigio y reconocimiento de una figura social con funciones específicas dentro de distintas civilizaciones y sistemas sociales. En este sentido, reflexiona sobre el rol de especialistas, religiosos, artesanos, filósofos y/o teólogos hasta llegar a la moderna concepción profesor universitario y del intelectual con distintos grados de de posicionamiento y compromiso político. Concretamente, sobre estos últimos valora la importancia de los cambios en las organizaciones académicas y las tensiones en que deben dirimir su frágil autonomía.

Especial atención reserva a las implicaciones que ha tenido la reciente fusión de lo empresarial y lo científico, fenómenos denominados como la ciencia postacadémica o tecnociencia, cuyas manifestaciones más preocupantes considera: 1) La pérdida de la centralidad de la universidad como instancia investigativa y 2) el creciente peso que adquieren la eficacia y la rentabilidad como criterios estructuradores de la producción de conocimientos y del prestigio intelectual. Respecto a lo anterior, afirma que relegar el valor intrínseco del conocimiento equivale a socavar uno de los fundamentos que hizo posible la aparición de la universidad moderna así como el consiguiente espacio de libertad que ello le supone a los profesores. Igualmente, analiza el impacto negativo de estos procesos no sólo a nivel del interés público o general sino especialmente en el desempeño de los académicos de Humanidades y Ciencias Sociales que dada su imposibilidad de generar un conocimiento tecnológico eficaz, buscan pseudos soluciones en travestirse como empresarios de la industria del entretenimiento, el turismo, la publicidad, y contribuir en definitiva a la tribialización consumista de la cultura. Ante ese panorama concluye con un llamado a reivindicar la dignidad de los intelectuales y la misión de la universidad en función de las condiciones mismas que les ha propiciado la modernidad, o mejor, sus visos democratizadores.